Các vấn đề về mắt ở trẻ em là gì? Dấu hiệu và những điều mẹ cần biết

Đôi mắt được coi là cửa sổ tâm hồn, giúp bé yêu khám phá thế giới xung quanh trong những năm tháng đầu đời. Việc chủ động phát hiện sớm các bất thường về thị lực giúp ba mẹ bảo vệ tầm nhìn cho bé cưng và phòng tránh tối đa các biến chứng nguy hiểm về sau.
Tóm tắt nhanh
- Các vấn đề về mắt ở trẻ em bao gồm ba nhóm chính: nhiễm trùng (viêm kết mạc, lẹo mắt), tật khúc xạ/lệch trục (cận, loạn, lác) và bệnh lý bẩm sinh (tắc tuyến lệ, nhược thị).
- Dấu hiệu nhận biết sớm gồm: mắt đỏ, đổ gỉ vàng, nheo mắt, nghiêng đầu khi quan sát, lệch lòng đen hoặc hay vấp ngã.
- Tuyệt đối không tự điều trị bằng các phương pháp dân gian như nhỏ sữa mẹ, đắp lá cây hay sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid khi chưa có chỉ định y khoa.
- Đưa bé đi khám ngay nếu phát hiện đồng tử có đốm trắng, bé sợ ánh sáng gay gắt, mí mắt sưng mủ hoặc bị chấn thương.
- Chăm sóc và phòng ngừa bằng cách vệ sinh mắt bằng nước muối sinh lý, hạn chế thiết bị điện tử, bổ sung dưỡng chất và cho bé đi khám mắt định kỳ.
Các vấn đề về mắt ở trẻ em là gì và nhóm bệnh thường gặp?
Mắt của bé cưng trong những năm đầu đời chưa hoàn thiện hoàn toàn về mặt sinh lý cũng như cấu tạo cơ học. Các vấn đề về mắt ở trẻ em bao gồm tất cả các tình trạng tổn thương, nhiễm trùng, tật khúc xạ hoặc rối loạn vận động nhãn cầu gây ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng nhìn của trẻ. Do hệ miễn dịch còn non nớt và thói quen hay đưa tay lên mặt, bé yêu rất dễ gặp phải các vấn đề về mắt từ mức độ nhẹ đến nặng.
Để giúp mẹ bỉm dễ dàng theo dõi, y học thường chia các bất thường ở mắt trẻ thành ba nhóm chính. Nhóm thứ nhất là nhiễm trùng và viêm nhiễm cấp tính như viêm kết mạc, tắc tuyến lệ hay lẹo mắt. Nhóm thứ hai là tật khúc xạ và sự lệch trục nhãn cầu bao gồm cận thị, viễn thị, loạn thị và lác mắt. Nhóm thứ ba là các bệnh lý bẩm sinh hoặc cấu trúc như nhược thị, đục thủy tinh thể bẩm sinh hay sụp mi.

Nguyên nhân khiến mắt bé yêu bị tổn thương hoặc giảm thị lực
Sự xuất hiện các bất thường ở mắt của trẻ xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm cả yếu tố môi trường sống lẫn di truyền. Một nguyên nhân vô cùng phổ biến tại Việt Nam hiện nay là thói quen cho trẻ tiếp xúc sớm với thiết bị điện tử. Việc nhìn liên tục vào màn hình điện thoại hay tivi khiến cơ nhãn cầu của bé cưng bị căng thẳng liên tục, lâu dần dẫn đến mỏi mắt, khô mắt và gia tăng nguy cơ mắc tật khúc xạ.

Bên cạnh đó, tác nhân vi khuẩn và virus trong môi trường sống xung quanh cũng là mối nguy lớn. Khi trẻ chơi đùa, tay bám bẩn rồi dụi trực tiếp lên mắt, các vi sinh vật gây bệnh sẽ xâm nhập gây viêm nhiễm. Ngoài ra, yếu tố di truyền từ ba mẹ có tiền sử cận thị nặng, lác mắt hoặc các bệnh lý mắt bẩm sinh cũng làm tăng tỷ lệ bé yêu gặp vấn đề tương tự. Cuối cùng, việc vệ sinh mắt chưa đúng cách sau khi sinh hoặc do tắc ống dẫn lệ sinh lý cũng khiến mắt trẻ dễ tích tụ gỉ vàng và đỏ rát.
Khi bài toán chi phí khiến mẹ đau đầu, mô hình đặt bảo mẫu theo lịch trông trẻ cố định sẽ là lựa chọn vô cùng kinh tế.
Nhận biết các dấu hiệu theo từng vấn đề thị lực phổ biến ở trẻ
Mỗi tình trạng mắt sẽ có những biểu hiện đặc trưng riêng. Việc mẹ bỉm quan sát kỹ các hành vi thường ngày của con sẽ giúp phát hiện bệnh từ rất sớm.
| Vấn đề về mắt | Triệu chứng nhận biết chính | Mức độ ảnh hưởng nếu không điều trị |
| Viêm kết mạc (Đau mắt đỏ) | Mắt đỏ, chảy nước mắt, nhiều gỉ mắt màu vàng/xanh, bé hay dụi mắt. | Lây lan nhanh, nguy cơ viêm giác mạc. |
| Tắc tuyến lệ | Khóc không ra nước mắt, góc mắt đọng dịch, hay ứa nước mắt dù không khóc. | Nhiễm trùng túi lệ, sưng đỏ vùng góc mắt. |
| Tật khúc xạ (Cận/Loạn/Viễn) | Nheo mắt, nghiêng đầu khi nhìn, ngồi quá gần tivi, kêu đau đầu mỏi mắt. | Giảm thị lực nhanh, nguy cơ dẫn đến nhược thị. |
| Lác mắt (Lé mắt) | Hai mắt nhìn không cùng hướng, một mắt lệch vào trong hoặc ra ngoài. | Mất khả năng nhìn hình ảnh ba chiều, nhược thị. |
| Nhược thị (Mắt mờ) | Dụi một bên mắt, hay vấp ngã, khó tập trung, nhắm một mắt khi nhìn. | Suy giảm thị lực vĩnh viễn không thể điều chỉnh bằng kính. |
Đối với viêm kết mạc, bé yêu thường cảm thấy ngứa ngáy, hay đưa tay dụi mắt làm mí mắt sưng húp. Khi ngủ dậy vào buổi sáng, gỉ mắt dính chặt khiến bé khó mở mắt. Đối với tắc tuyến lệ, tình trạng này rất hay gặp ở trẻ dưới 12 tháng tuổi. Mẹ sẽ thấy một bên mắt con lúc nào cũng ướt đọng nước, dịch nhầy tích tụ ở khóe mắt nhưng không kèm theo biểu hiện đỏ ngầu toàn bộ lòng trắng như viêm nhiễm thông thường.

Khi bé cưng bước vào độ tuổi đi học, các bất thường về tật khúc xạ lại trở nên nổi bật hơn. Trẻ thường xuyên nheo mắt, cúi sát mặt xuống bàn khi viết bài hoặc nghiêng đầu sang một bên để nhìn rõ bảng. Nếu ba mẹ nhận thấy mắt bé không cân xứng khi nhìn thẳng, một bên lòng đen bị lệch vào trong hoặc ra ngoài, đó là dấu hiệu rõ ràng của tật lác mắt.
Trẻ em có thể tự khỏi các bệnh về mắt mà không cần can thiệp y tế không?
Câu trả lời phụ thuộc vào từng loại bệnh lý cụ thể. Một số tình trạng nhẹ như tắc tuyến lệ sinh lý ở trẻ sơ sinh có thể tự cải thiện khi ống dẫn lệ của bé mở hoàn toàn lúc tròn 12 tháng tuổi, kết hợp với thao tác massage đúng cách từ mẹ. Tương tự, viêm kết mạc do dị ứng thời tiết có thể tự thuyên giảm khi bé không còn tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng.
Tuy nhiên, đại đa số các vấn đề về mắt khác tuyệt đối không thể tự khỏi. Các tật khúc xạ như cận thị, loạn thị hay tình trạng nhược thị và lác mắt sẽ diễn tiến ngày càng nặng hơn nếu không được thăm khám và can thiệp kịp thời. Việc ba mẹ chủ quan chờ đợi bệnh tự hết hoặc tự ý dùng các phương pháp dân gian như nhỏ sữa mẹ, đắp lá cây, thoa dầu tràm hay nhỏ thuốc có chứa corticoid theo lời mách bảo truyền miệng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, thậm chí gây tổn thương giác mạc vĩnh viễn.
Khi nào mẹ cần đưa bé đến bệnh viện chuyên khoa mắt ngay lập tức?
Đôi mắt của trẻ nhỏ rất mỏng mảnh, vì vậy mẹ bỉm cần đưa bé cưng đến cơ sở y tế uy tín như Bệnh viện Nhi Trung ương, Bệnh viện Mắt Trung ương hoặc các khoa nhi chuyên sâu ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm dưới đây:
- Mắt bé xuất hiện đồng tử màu trắng hoặc xám bạc bất thường khi quan sát dưới ánh sáng hoặc khi chụp ảnh.
- Bé có biểu hiện sợ ánh sáng gay gắt, liên tục nheo mắt hoặc khóc thét khi gặp ánh sáng mặt trời.
- Mí mắt sưng đỏ, mưng mủ, kèm theo sốt cao hoặc trẻ quấy khóc bỏ bú liên tục.
- Hai mắt bé không di chuyển cùng hướng, hoặc một bên mắt bị sụp mi che mất đồng tử.
- Bé thường xuyên than đau mắt, nhức đầu hoặc vô tình bị vật nhọn, hóa chất dính vào mắt.

Cách chăm sóc và phòng ngừa bệnh về mắt cho bé cưng tại nhà
Chăm sóc mắt cho trẻ đòi hỏi sự kiên nhẫn và cẩn trọng trong từng thói quen sinh hoạt hằng ngày. Mẹ nên duy trì thói quen lau rửa mắt cho bé bằng nước muối sinh lý 0.9% và gạc vô trùng mỗi sáng và tối. Khi lau, mẹ chú ý lau nhẹ nhàng từ góc trong khóe mắt ra ngoài, mỗi gạc chỉ dùng cho một bên mắt để tránh lây nhiễm chéo.
Xây dựng môi trường sống sạch sẽ và thói quen sinh hoạt khoa học cũng đóng vai trò vô cùng quan trọng. Ba mẹ cần hướng dẫn bé rửa tay bằng xà phòng thường xuyên, tránh thói quen dụi mắt. Cần giới hạn thời gian sử dụng điện thoại, tivi của bé dưới 1 tiếng mỗi ngày đối với trẻ trên 2 tuổi và tuân thủ quy tắc cho mắt nghỉ ngơi sau mỗi 20 phút học tập. Ngoài ra, chế độ ăn của bé yêu nên được bổ sung đầy đủ các thực phẩm giàu Vitamin A, C, E, Omega-3 như cá hồi, lòng đỏ trứng, cà rốt và các loại rau xanh đậm.
Hãy bấm vào đây để trải nghiệm dịch vụ từ bảo mẫu chuyên nghiệp, mang đến giải pháp trông trẻ cố định chuẩn khoa học cho bé.
Đôi mắt là tài sản vô giá đồng hành cùng bé yêu trên suốt chặng đường khôn lớn. Việc lắng nghe, quan sát những thay đổi nhỏ nhất ở đôi mắt con sẽ giúp ba mẹ bảo vệ thị lực cho con một cách trọn vẹn nhất. Nếu mẹ muốn tìm hiểu chi tiết hơn về các bước thực hiện massage thông tuyến lệ hay bài tập phục hồi thị lực cho bé, hãy tham khảo ngay bài viết hướng dẫn chi tiết tại Momhub nhé!
Tài liệu tham khảo
- Tổng quan về các bệnh nhiễm trùng mắt thường gặp ở trẻ – ThS. BS Trần Thị Kim Ngọc – Bệnh viện Đa khoa Vinmec – 2024
- Các bệnh lý về mắt thường gặp ở trẻ em và trẻ sơ sinh – ThS. BS Trần Thị Kim Ngọc – Bệnh viện Đa khoa MEDLATEC – 2020
- Common Eye Problems in Children: Symptoms Every Parent Should Know – American Academy of Ophthalmology (AAO) – 2026
- Children’s Eye Health and Safety – Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – 2025
Hỏi đáp nhanh
1. Trẻ sơ sinh hay bị đổ gỉ mắt màu vàng có phải bị đau mắt đỏ không?
Hiện tượng đổ gỉ mắt vàng ở trẻ sơ sinh thường do tắc tuyến lệ sinh lý hoặc viêm kết mạc trẻ sơ sinh. Mẹ bỉm nên dùng nước muối sinh lý lau mắt nhẹ nhàng cho bé và đưa con đi khám bác sĩ chuyên khoa để phân biệt chính xác nguyên nhân, tuyệt đối không tự ý nhỏ thuốc kháng sinh.
2. Bé nhà tôi mới 3 tuổi có nên đeo kính râm khi đi ra ngoài đường không?
Có. Trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên đã có thể đeo kính râm đạt chuẩn chống tia UV khi ra ngoài nắng. Việc này giúp bảo vệ giác mạc và võng mạc của bé yêu khỏi tác hại của tia cực tím cũng như tránh khói bụi bẩn văng vào mắt.
3. Có nên cho bé uống bổ sung Vitamin A dạng viên để sáng mắt không?
4. Trẻ mấy tuổi thì có thể đi kiểm tra thị lực định kỳ được?
Trẻ nên được kiểm tra mắt lần đầu tiên ngay sau khi sinh (đặc biệt là trẻ sinh non) và tiếp tục kiểm tra định kỳ lúc 6 tháng, 3 tuổi và trước khi bước vào lớp 1 để phát hiện sớm các tật khúc xạ hoặc nguy cơ nhược thị.
Bài viết cùng chủ đề
Các mốc phát triển trẻ biết điCách giúp trẻ nhỏ kết bạn an toàn và hiệu quả cho mẹ và bé
Các mốc phát triển trẻ biết điHoạt động phát triển tốt nhất cho trẻ 3 tuổi là gì? Dấu hiệu trẻ sẵn sàng và những điều mẹ cần biết
Các mốc phát triển trẻ biết điPhát Triển Toàn Diện Cho Bé 30 Tháng Tuổi: Gợi Ý Những Hoạt Động Vui Chơi Khoa Học Và Bổ Ích
Các mốc phát triển trẻ biết điNhững hoạt động tốt nhất cho trẻ 2 tuổi là gì? Dấu hiệu và những điều mẹ cần biết
Các mốc phát triển trẻ biết điNhững hoạt động tốt nhất cho bé 18 tháng tuổi là gì? Dấu hiệu phát triển và những điều mẹ cần biết
Các mốc phát triển trẻ biết điHoạt động cho bé 15 tháng tuổi là gì? Dấu hiệu và những điều mẹ cần biếtXem thêm bài viết