Cách khuyến khích trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ chơi giả vờ an toàn và hiệu quả cho bé yêu

Nhiều mẹ bỉm thường nghĩ rằng trò chơi giả vờ chỉ dành cho các bé lớn khi đã biết nói rành mạch hoặc biết sắm vai công chúa, siêu anh hùng. Thế nhưng, dưới góc độ khoa học thần kinh và nhi khoa, khả năng tưởng tượng và tư duy đóng vai được hình thành từ những tương tác đầu đời ngay khi con còn là trẻ sơ sinh. Khi mẹ chưa biết bắt đầu từ đâu để khơi gợi thế giới phong phú trong tâm hồn bé cưng, việc nắm vững phương pháp khoa học từng bước sẽ giúp mẹ đồng hành cùng con một cách tự nhiên, nhẹ nhàng mà không hề áp lực.
Tóm tắt nhanh
- Trò chơi giả vờ là hoạt động thiết yếu giúp kích thích tư duy sáng tạo và phát triển não bộ của trẻ ngay từ giai đoạn sơ sinh.
- Quy trình đồng hành gồm 3 bước chi tiết: tương tác xã hội hai chiều, mô hình hóa hành vi qua đồ vật thân thuộc và nhường quyền làm chủ cuộc chơi cho trẻ.
- Trí tưởng tượng của trẻ phát triển qua từng cột mốc độ tuổi: từ sơ sinh đến 24 tháng, từ 2 đến 3 tuổi và từ 3 đến 5 tuổi.
- Ba mẹ cần tránh việc áp đặt quy tắc và nên tận dụng các vật dụng mở, tái chế trong gia đình để nuôi dưỡng sự bay bổng của con.
Trò chơi giả vờ là gì dưới góc nhìn khoa học?
Trò chơi giả vờ hay còn gọi là trò chơi đóng vai tưởng tượng, là dạng hoạt động cho phép trẻ thử nghiệm các vai trò xã hội khác nhau, từ việc tái hiện những tình huống quen thuộc trong cuộc sống đến việc hóa thân thành các nhân vật hư cấu. Theo Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), hoạt động này không chỉ đơn thuần là giải trí mà còn là nền tảng cốt lõi giúp kích thích sự phát triển não bộ, tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề của trẻ từ những năm tháng đầu đời.
Điều thú vị là trẻ không cần đến những món đồ chơi đắt tiền hay cầu kỳ để chơi giả vờ. Đôi khi, một chiếc rổ nhựa đựng rau củ trong bếp, một chồng gối trên giường hay chiếc khăn quàng cổ cũ cũng có thể trở thành chiếc tàu vũ trụ, ngọn núi cao hay nồi cháo thơm lừng. Việc sử dụng các vật dụng đơn giản không có chức năng định sẵn sẽ ép buộc tư duy sáng tạo của trẻ phải vận động mạnh mẽ hơn, giúp con linh hoạt nhìn nhận thế giới dưới nhiều góc độ khác nhau.

Chuẩn bị những gì trước khi bắt đầu cùng con?
Để quá trình khơi gợi trí tưởng tượng cho con diễn ra suôn sẻ, mẹ không cần chuẩn bị một phòng đồ chơi hoành tráng hay tốn kém khoản tài chính lớn. Điều quan trọng nhất là sự chuẩn bị về tâm lý sẵn sàng hòa mình vào thế giới của con, cùng với một không gian an toàn, thoáng đãng trong nhà.
Về mặt dụng cụ, mẹ có thể tận dụng những vật dụng sẵn có trong gia đình như quần áo cũ của bố mẹ để làm trang phục hóa trang, chiếc lược nhỏ làm micro hát hò, hộp giày cũ làm thùng thư hoặc vài con gấu bông quen thuộc. Quan trọng hơn hết, tâm lý kiên nhẫn và sự cởi mở của ba mẹ chính là chiếc chìa khóa vàng. Trẻ nhỏ rất nhạy cảm; nếu mẹ hào hứng, tôn trọng và không phán xét những ý tưởng có vẻ ngô nghê của con, bé sẽ cảm thấy tự tin và thỏa sức bứt phá giới hạn bản thân.

Quy trình 3 bước kích thích tư duy tưởng tượng cho trẻ
Để giúp các mẹ bỉm dễ dàng thực hiện, quy trình đồng hành cùng con khám phá thế giới giả vờ được chia thành ba bước chi tiết, khoa học và dễ áp dụng vào nếp sinh hoạt hằng ngày.
Bước 1: Khởi đầu bằng tương tác xã hội và trò chuyện hai chiều
Ngay từ những tháng đầu đời khi con còn là trẻ sơ sinh, hành trình chơi giả vờ đã có thể bắt đầu thông qua các tương tác xã hội qua lại. Mẹ hãy tích cực trò chuyện, lặp lại những âm thanh ê a của con, mỉm cười và đáp lại bằng ánh mắt trìu mến. Những trò chơi dân gian quen thuộc như nu na nu nống, chi chi chành chành hay vỗ tay theo nhịp điệu không chỉ mang lại tiếng cười sảng khoái mà còn giúp bé học cách chờ đợi lượt chơi, làm quen với quy tắc giao tiếp hai chiều và thắt chặt tình cảm gắn kết thiêng liêng giữa mẹ và bé.
Bước 2: Hóa thân và mở rộng thế giới quan qua đồ vật thân thuộc
Khi bước vào giai đoạn từ một đến hai tuổi, mẹ có thể bắt đầu mô hình hóa các hành vi xã hội để bé quan sát và làm theo. Mẹ có thể cùng con chơi trò điện thoại bằng cách cầm chiếc điều khiển từ xa hoặc đồ chơi gọi điện cho người thân, dạy con cách chào hỏi khi gặp bạn mới ở khu vui chơi. Đồng thời, hãy tận dụng các vật dụng đời thường theo cách sáng tạo, chẳng hạn như biến chiếc khăn quàng thành áo choàng của siêu nhân, biến chiếc hộp đựng bánh thành lò nướng bánh mì để con tập làm quen với các khái niệm và vai trò mới trong xã hội.
Bước 3: Đồng hành và để con làm chủ cuộc chơi
Khi con lớn hơn từ ba đến năm tuổi, cấu trúc não bộ đã phát triển đủ để con tự xây dựng các câu chuyện tưởng tượng phong phú. Lúc này, vai trò của mẹ là người đồng hành, nhường quyền kiểm soát cốt truyện cho con thay vì áp đặt hay chỉnh sửa. Nếu con bảo rằng chiếc thảm phòng khách là dòng dung nham nóng bỏng và con đang bay lượn trên không trung, mẹ hãy hào hứng bước đi theo nhịp của con thay vì bảo rằng đó chỉ là cái thảm bình thường. Mẹ cũng có thể cùng con chơi trò bác sĩ khám bệnh cho gấu bông, chơi nấu ăn trong bếp với các đạo cụ an toàn hoặc cùng con đóng vai người giao hàng với những chiếc hộp giấy cũ trong nhà.
Sau khi xác định những tiêu chí quan trọng khi thuê người trông trẻ, gia đình có thể tìm bảo mẫu qua dịch vụ kết nối của Momhub.
Các giai đoạn phát triển và biến chuyển tư duy theo độ tuổi của trẻ
Sự phát triển trí tưởng tượng của trẻ diễn ra theo từng cột mốc sinh học rõ rệt mà mẹ cần nắm bắt để điều chỉnh phương pháp đồng hành cho phù hợp.
Trong giai đoạn từ sơ sinh đến 24 tháng tuổi, trẻ chủ yếu tham gia vào các trò chơi tương tác xã hội cơ bản, bắt chước âm thanh, biểu cảm khuôn mặt và tập luyện kỹ năng chia sẻ, lần lượt qua các trò chơi tay đôi với mẹ.
Đến giai đoạn từ 2 đến 3 tuổi, năng lực tưởng tượng của con bùng nổ mạnh mẽ hơn. Bé bắt đầu biết sử dụng trang phục hóa trang đơn giản, thích thú với các tình huống giả định như tiệc trà cùng gấu bông hoặc chơi trò chuẩn bị đi khám bác sĩ để giảm bớt sự sợ hãi trước những trải nghiệm thực tế ngoài đời thực.
Khi bước sang giai đoạn từ 3 đến 5 tuổi, con hoàn toàn làm chủ trí tưởng tượng của mình với những cốt truyện phức tạp hơn rất nhiều. Trẻ có thể tự sáng tạo ra các kịch bản dài, phân vai rõ ràng cho ba mẹ và say sưa đóng vai người lớn như làm cha mẹ, làm đầu bếp nhà hàng hay nhân viên bưu điện. Sự chuyển biến này đánh dấu một bước tiến quan trọng trong khả năng tư duy logic, ngôn ngữ và quản lý cảm xúc xã hội của trẻ nhỏ.

Những sai lầm thường gặp của ba mẹ và cách khắc phục
Trong quá trình khích lệ con chơi giả vờ, nhiều ba mẹ vì sốt ruột hoặc vô ý đã mắc phải một số sai lầm phổ biến khiến con tụt hứng hoặc hạn chế sự sáng tạo tự nhiên.
Sai lầm đầu tiên là áp đặt quy tắc và sửa sai quá mức. Khi con tưởng tượng một chiếc bút chì là chiếc phi thuyền bay lượn, việc ba mẹ lập tức chấn chỉnh rằng đây là bút chì chứ không phải phi thuyền sẽ vô tình dập tắt tư duy bay bổng của con. Cách khắc phục là mẹ hãy hùa theo câu chuyện của con, biến chiếc bút chì thành phi thuyền hạ cánh an toàn xuống bàn học để nuôi dưỡng niềm vui thích khám phá.
Sai lầm thứ hai là mua quá nhiều đồ chơi đắt tiền nhưng cứng nhắc. Đồ chơi có sẵn các chi tiết tinh xảo đôi khi làm giảm đi không gian tự sáng tạo của trẻ vì mọi thứ đã được định hình sẵn. Mẹ nên ưu tiên sử dụng đồ chơi mở kết hợp các vật dụng tái chế trong nhà như hộp giấy, vải vụn, vỏ chai nhựa để con thỏa sức tự định nghĩa công dụng của đồ vật theo trí tưởng tượng phong phú của mình.

Mẹo nhỏ giúp mẹ thực hiện dễ dàng và tự nhiên mỗi ngày
Để việc khích lệ con chơi giả vờ trở thành một phần quen thuộc trong nhịp sống bận rộn hằng ngày, các mẹ bỉm có thể áp dụng một số bí quyết thực tế và nhẹ nhàng sau đây.
Thứ nhất, hãy tận dụng những khoảng thời gian sinh hoạt chung như lúc tắm cho con, lúc nấu ăn trong bếp hay lúc dọn dẹp nhà cửa để biến thành các bối cảnh trò chơi thú vị. Ví dụ, khi tắm cho con, bọt xà phòng có thể hóa thành những đám mây bồng bềnh trên bầu trời hoặc bọt biển trên đại dương sâu thẳm.
Thứ hai, hãy luôn lắng nghe và đặt câu hỏi mở thay vì chỉ đưa ra câu trả lời đóng. Khi con đang cặm cụi chơi với vài chiếc hộp giấy, mẹ có thể nhẹ nhàng hỏi rằng chiếc hộp kỳ diệu này hôm nay sẽ chở chúng ta đi đến đâu thế con nhỉ. Câu hỏi này sẽ kích thích con tự bật ra những ý tưởng mới mẻ, giúp ngôn ngữ và tư duy của trẻ ngày càng linh hoạt, phong phú hơn.
Để áp dụng những tiêu chí đã tìm hiểu vào thực tế, cha mẹ có thể tham khảo bảo mẫu tại trang tìm kiếm và đặt lịch của Momhub.
Hành trình nuôi dạy con lớn khôn chưa bao giờ là một con đường bằng phẳng, và việc kiên trì khơi gợi trí tưởng tượng cho bé yêu đòi hỏi sự thấu hiểu cùng tình yêu thương bền bỉ từ người mẹ. Đừng lo lắng nếu hôm nay con chưa hưởng ứng hay ngày mai con lại quên mất kịch bản cũ; điều quan trọng nhất chính là những phút giây mẹ con cùng cười đùa, thấu cảm và sẻ chia bên nhau. Đội ngũ Momhub luôn ở đây đồng hành, sẻ chia tri thức khoa học chuẩn mực để tiếp thêm sức mạnh cho các mẹ bỉm trên hành trình nuôi con khoa học và hạnh phúc.
Tài liệu tham khảo
- How to Encourage Pretend Play in Babies and Toddlers – Marygrace Taylor (Chuyên môn y khoa: Kyle Monk, M.D.) – What to Expect – Ngày 13 tháng 9 năm 2021.
- The Power of Play: How Fun Helps Children Develop Skills – American Academy of Pediatrics (AAP).
- Developmental Milestones: Your Child’s Growth – Centers for Disease Control and Prevention (CDC).
Hỏi đáp nhanh
1. Trẻ từ mấy tháng tuổi thì có thể bắt đầu chơi giả vờ?
Ngay từ giai đoạn sơ sinh, trẻ đã có thể tham gia vào các trò chơi tương tác xã hội hai chiều với mẹ như ê a đối đáp, bắt chước biểu cảm. Các trò chơi đóng vai tưởng tượng rõ nét hơn sẽ bắt đầu xuất hiện rõ rệt khi con bước sang độ tuổi từ mười hai đến mười tám tháng tuổi và phát triển mạnh mẽ vào giai đoạn hai đến ba tuổi.
2. Nếu con không hứng thú với việc chơi giả vờ thì mẹ nên làm thế nào?
Mỗi em bé có một cá tính và nhịp độ phát triển riêng biệt. Nếu con chưa hào hứng, mẹ không nên ép buộc hay nôn nóng. Hãy bắt đầu từ những hành động đơn giản nhất như chơi ú oà, hát các bài hát ru có vận động cơ thể, hoặc tự mình hóa thân vui vẻ trước mặt con để kích thích sự tò mò tự nhiên của bé.
3. Trò chơi giả vờ có thực sự giúp ích cho sự phát triển trí tuệ của trẻ không?
Các nghiên cứu khoa học từ các tổ chức nhi khoa uy tín đã chứng minh rằng trò chơi giả vờ đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển nhận thức, khả năng tự kiểm soát cảm xúc, kỹ năng ngôn ngữ và xây dựng mối quan hệ xã hội vững chắc cho trẻ trong những năm tháng đầu đời.
Bài viết cùng chủ đề
Các mốc phát triển trẻ biết điCách giúp trẻ nhỏ kết bạn an toàn và hiệu quả cho mẹ và bé
Các mốc phát triển trẻ biết điHoạt động phát triển tốt nhất cho trẻ 3 tuổi là gì? Dấu hiệu trẻ sẵn sàng và những điều mẹ cần biết
Các mốc phát triển trẻ biết điPhát Triển Toàn Diện Cho Bé 30 Tháng Tuổi: Gợi Ý Những Hoạt Động Vui Chơi Khoa Học Và Bổ Ích
Các mốc phát triển trẻ biết điNhững hoạt động tốt nhất cho trẻ 2 tuổi là gì? Dấu hiệu và những điều mẹ cần biết
Các mốc phát triển trẻ biết điNhững hoạt động tốt nhất cho bé 18 tháng tuổi là gì? Dấu hiệu phát triển và những điều mẹ cần biết
Các mốc phát triển trẻ biết điHoạt động cho bé 15 tháng tuổi là gì? Dấu hiệu và những điều mẹ cần biếtXem thêm bài viết