Trẻ nhỏ rất thích ném đồ vật: Nguyên nhân khoa học và cẩm nang xử lý cho mẹ bỉm

Hành vi ném đồ vật ở trẻ nhỏ là một cột mốc phát triển tự nhiên nhưng thường khiến ba mẹ cảm thấy lo lắng, mệt mỏi và đau đầu trong không gian sinh hoạt gia đình. Hiểu rõ bản chất khoa học đằng sau hành vi này sẽ giúp mẹ bỉm đồng hành cùng bé một cách khoa học, kiên nhẫn và thấu đáo hơn.
Tóm tắt nhanh
- Cột mốc phát triển tự nhiên: Hành vi ném đồ vật ở trẻ thường bắt đầu từ khoảng chín tháng tuổi, phản ánh sự trưởng thành của hệ thần kinh và nhận thức.
- Khám phá nguyên nhân – kết quả: Bé ném đồ để tìm hiểu về trọng lực, âm thanh va chạm và kiểm soát vận động tinh và thô của đôi tay.
- Giải tỏa cảm xúc: Ở giai đoạn tập đi, ném đồ cũng là cách bé giải tỏa bức bối khi chưa biết cách diễn đạt bằng lời nói.
- Chuyển hướng hành vi: Thay vì la mắng, mẹ cần chuẩn bị môi trường an toàn và hướng dẫn bé ném các vật liệu mềm phù hợp như bóng vải.
- Kiên định và nhất quán: Ba mẹ cần giữ bình tĩnh, thiết lập ranh giới rõ ràng và khen ngợi khi bé thực hiện đúng quy tắc.
Bản chất hành vi ném đồ vật ở trẻ nhỏ và các dấu hiệu nhận biết
Trẻ nhỏ bắt đầu có xu hướng ném đồ vật từ khoảng giai đoạn chín tháng tuổi và kéo dài xuyên suốt thời kỳ tập đi. Đây là giai đoạn hệ thần kinh trung ương của bé phát triển mạnh mẽ, hình thành hàng loạt các liên kết thần kinh để điều khiển cơ bắp và nhận thức thế giới xung quanh. Khi bé cầm một món đồ chơi như khối gỗ nhỏ hay chiếc thìa ăn dặm rồi buông tay rơi xuống đất, bé không hề có ý phá phách hay nghịch ngợm vô cớ.
Thay vào đó, bé đang thực hiện một thí nghiệm vật lý đầu đời để khám phá các quy luật tự nhiên cơ bản. Các dấu hiệu nhận biết giai đoạn này rất đặc trưng: bé chăm chú nhìn theo vật thể khi nó rơi, ngoảnh đầu lắng nghe âm thanh phát ra khi va chạm với mặt sàn, hoặc quay sang nhìn mẹ với ánh mắt đầy hứng thú để chờ đợi phản ứng từ người chăm sóc.

Nguyên nhân khoa học giải thích vì sao bé yêu thích ném đồ liên tục
Dưới góc độ nhi khoa và tâm lý học phát triển, hành vi ném đồ vật của bé xuất phát từ nhiều nguyên nhân sâu xa liên quan trực tiếp đến sự trưởng thành của não bộ. Đầu tiên phải kể đến sự hình thành của tư duy về nguyên nhân và kết quả. Bé bắt đầu nhận ra rằng hành động thả tay đơn giản của mình có thể tạo ra một kết quả trực quan: đồ vật rơi xuống, tạo ra âm thanh và thay đổi vị trí không gian. Đây là bước tiến vô cùng lớn trong nhận thức học tập sớm của trẻ.
Thứ hai, sự phát triển của hệ vận động thô và vận động tinh thúc đẩy bé thử thách sức mạnh cơ bắp của đôi tay. Bé muốn kiểm tra xem đôi tay nhỏ bé của mình có thể vung rộng đến mức nào và vật thể bay đi xa được bao nhiêu centimet.
Bên cạnh đó, vào giai đoạn từ một đến hai tuổi, năng lực ngôn ngữ diễn đạt của bé chưa hoàn thiện. Khi cảm thấy bức bối, mệt mỏi, buồn ngủ hoặc không vừa ý, bé chưa biết cách dùng lời nói để chia sẻ cảm xúc với ba mẹ. Hành vi ném đồ vật lúc này trở thành một công cụ bản năng để giải tỏa năng lượng tiêu cực và bộc lộ sự cáu kỉnh tức thời.
Để mẹ dễ dàng phân biệt mục đích của bé trong từng hoàn cảnh, bảng so sánh dưới đây tổng hợp các dạng ném đồ vật phổ biến:
| Đặc điểm phân loại | Ném do khám phá nhận thức | Ném do giải tỏa cảm xúc |
| Độ tuổi phổ biến | Từ chín tháng đến mười tám tháng tuổi | Từ mười hai tháng đến ba tuổi |
| Biểu hiện của bé | Tập trung cao độ, nhìn chăm chú vật rơi, cười thích thú | Quấy khóc, mặt đỏ bừng, ném mạnh tay, nhìn phản ứng của mẹ |
| Mục đích thẳm sâu | Tìm hiểu trọng lực, âm thanh, không gian xung quanh | Thể hiện sự cáu kỉnh, bất mãn, chưa biết cách diễn đạt bằng lời |
| Phản ứng phù hợp của mẹ | Giải thích nhẹ nhàng, chuyển hướng sang trò chơi ném bóng phù hợp | Ôm ấp, xoa dịu, hướng dẫn bé gọi tên cảm xúc thay vì ném đồ |

Không gian và thời điểm xuất hiện hành vi ném đồ cùng ranh giới cần lưu ý
Hành vi ném đồ vật thường diễn ra ở những không gian sinh hoạt quen thuộc trong gia đình như ghế ăn dặm, phòng khách hoặc khu vực chơi đùa của bé. Trên chiếc ghế ăn dặm, bé thường ném thìa, bát thức ăn xuống sàn khi đã cảm thấy no hoặc khi muốn thu hút sự chú ý của mẹ trong lúc mẹ đang bận rộn. Tại phòng khách, các món đồ chơi cứng như xe ô tô nhựa hoặc khối gỗ thường là nạn nhân của những cú vung tay đầy ngẫu hứng.
Ba mẹ thường băn khoăn liệu hành vi này có phải là dấu hiệu bất thường về thần kinh hay hội đồng tự kỷ hay không. Câu trả lời là phần lớn các trường hợp ném đồ vật đều là cột mốc phát triển tâm lý hoàn toàn bình thường của trẻ khỏe mạnh. Tuy nhiên, mẹ cần chú ý quan sát bối cảnh toàn diện. Nếu bé ném đồ đi kèm với việc né tránh giao tiếp bằng mắt, không có phản ứng khi gọi tên, hoặc có những hành vi rập khuôn kéo dài sau ba tuổi, việc đưa bé đến các cơ sở y tế chuyên khoa nhi hoặc bệnh viện phụ sản – nhi để được thăm khám sàng lọc chuyên sâu là điều vô cùng cần thiết.
Mỗi giai đoạn phát triển của trẻ đều cần sự quan tâm và chăm sóc phù hợp từ người lớn. Nếu cần thêm người hỗ trợ trong quá trình nuôi dạy con, cha mẹ có thể Tìm Momhub tại App Store hoặc Cài đặt ứng dụng từ Google Play để khám phá các lựa chọn chăm sóc bé.
Bí quyết khoa học giúp mẹ bỉm đối phó hiệu quả với tình trạng bé hay ném đồ

Để giảm thiểu tình trạng bé ném đồ vật mà không làm tổn thương tâm lý hay khiến bé hoảng sợ, mẹ bỉm cần áp dụng các phương pháp giáo dục tích cực dựa trên sự kiên nhẫn và thấu hiểu. Trước hết, hãy chủ động chuẩn bị một môi trường an toàn bằng cách cất dọn các vật dụng dễ vỡ, sắc nhọn hoặc nguy hiểm ra khỏi tầm tay của bé. Khi bé bắt đầu cầm đồ vật lên để chuẩn bị ném, mẹ hãy quan sát thái độ của con. Nếu đó là sự tò mò khám phá, mẹ tuyệt đối không nên la mắng hay quát nạt gay gắt vì điều này chỉ khiến bé sợ hãi hoặc vô tình kích thích sự tò mò khi thấy biểu cảm mạnh từ mẹ.
Thay vào đó, hãy áp dụng nguyên tắc chuyển hướng hành vi một cách khéo léo và kiên quyết. Mẹ có thể đưa cho bé những vật dụng an toàn hơn nhiều như bóng vải mềm, gối bông nhỏ hoặc vòng nhựa dẻo, sau đó cùng bé chơi trò ném bóng vào chiếc giỏ đựng. Khi bé thực hiện đúng hành vi ném vào giỏ, hãy dành cho con những lời khen ngợi ngọt ngào hoặc một cái ôm khích lệ. Đối với trường hợp bé ném đồ do cáu giận trên ghế ăn, mẹ hãy nhẹ nhàng thu dọn đồ ăn và nói rõ giới hạn bằng câu ngắn gọn: “Mẹ thấy con ném thìa, mẹ sẽ cất đi vì đồ ăn không phải để ném”. Sự bình tĩnh, kiên định và nhất quán trong cách phản ứng của ba mẹ chính là chìa khóa vàng giúp bé dần hiểu được các ranh giới hành vi chuẩn mực.
Hy vọng những chia sẻ trên đã giúp cha mẹ hiểu rõ hơn về cách chăm sóc và đồng hành cùng trẻ trong giai đoạn phát triển. Nếu muốn tìm thêm sự hỗ trợ, bạn có thể Tìm Momhub tại App Store hoặc Cài đặt ứng dụng từ Google Play để kết nối với Đối tác Bảo mẫu.
Hành trình chăm sóc và đồng hành cùng bé yêu trong những năm tháng đầu đời luôn đòi hỏi ở ba mẹ sự kiên nhẫn vô bờ bến. Mỗi hành vi tưởng chừng như nghịch ngợm của con thực chất đều mang những ý nghĩa sinh học và tâm lý học sâu sắc. Momhub hy vọng bài viết này đã mang đến cho các mẹ bỉm những góc nhìn khoa học, thiết thực để cùng con khôn lớn an toàn, bình an và hạnh phúc mỗi ngày.
Tài liệu tham khảo
- Toddler Behavior: Why Do They Throw Things? and How to Stop It – What to Expect Editorial Team – What to Expect – Cập nhật mới nhất
- Developmental Milestones: Cognitive Development in Toddlers – American Academy of Pediatrics (AAP) – HealthyChildren.org – Cập nhật mới nhất
- Understanding Toddler Tantrums and Behavior Regulation – National Institute of Child Health and Human Development (NICHD) – NIH Science Health – Cập nhật mới nhất
Hỏi đáp nhanh
1. Bé nhà em được mười một tháng tuổi và rất hay ném đồ chơi xuống sàn, đây có phải là dấu hiệu hư hỗn không?
Dạ không đâu mẹ nhé. Ở độ tuổi mười một tháng, hệ thần kinh của bé chưa phát triển đủ để nhận thức về khái niệm hư hay ngoan theo chuẩn mực đạo đức của người lớn. Hành vi ném đồ của bé ở giai đoạn này hoàn toàn là một phản xạ tự nhiên của quá trình phát triển nhận thức, khám phá trọng lực và kiểm soát cơ bắp. Mẹ hãy kiên nhẫn hướng dẫn bé thay vì mắng mỏ con.
2. Làm thế nào để phân biệt giữa việc bé ném đồ để khám phá và ném đồ do ăn vạ, tức giận?
Mẹ có thể quan sát ngôn ngữ cơ thể và ánh mắt của bé. Khi ném đồ để khám phá, ánh mắt của bé thường tò mò, chăm chú quan sát quỹ đạo rơi và lắng nghe âm thanh, thậm chí bé sẽ cười phấn khích. Ngược lại, khi ném đồ do ăn vạ hay tức giận, cơ mặt bé căng thẳng, có thể khóc thét, ném đồ mạnh tay và không quan tâm đến vật rơi mà chỉ nhìn phản ứng của mẹ hoặc người chăm sóc.
3. Có nên phạt roi hoặc la mắng lớn tiếng khi bé cố tình ném đồ vỡ hay không?
Tuyệt đối không nên phạt roi hay la mắng lớn tiếng, mẹ nhé. Trẻ nhỏ dưới ba tuổi học hỏi thông qua sự quan sát và bắt chước. Việc quát mạt hoặc dùng bạo lực thể xác không những không giúp bé sửa đổi hành vi mà còn làm tổn thương đến sự phát triển tâm lý, gây ra cảm giác sợ hãi và làm gia tăng sự kháng cự ở trẻ. Cách tốt nhất là giữ bình tĩnh, tách bé ra khỏi vật nguy hiểm và kiên quyết thiết lập ranh giới.
Bài viết cùng chủ đề
Chơi cùng trẻNhững người bạn tưởng tượng ở trẻ nhỏ là gì? Dấu hiệu nhận biết và những điều ba mẹ cần biết
Chơi cùng trẻTrẻ nhỏ và máy tính: Ưu điểm, nhược điểm và những điều mẹ cần biết
Chơi cùng trẻTrẻ em và iPad là gì? Dấu hiệu sử dụng quá mức và những điều ba mẹ cần biết
Chơi cùng trẻCách giúp bé học cách chia sẻ và luân phiên nhau an toàn và hiệu quả cho mẹ và bé
Chơi cùng trẻCách đồng hành an toàn và hiệu quả giúp bé vượt qua bỡ ngỡ khi chơi cùng bạn bè
Các mốc phát triển trẻ biết điCách giúp trẻ nhỏ kết bạn an toàn và hiệu quả cho mẹ và béXem thêm bài viết